ONLINE TOPLULUKLAR UZERINE KURULAN SITELERIN GELIR MODELLERI

April 4th, 2010

ONLINE TOPLULUKLAR UZERINE KURULAN SITELERIN GELIR MODELLERI

Gunumuzun Facebook, Twitter gibi populer sosyal aglari ile Linkedin ve XING gibi is aglari milyonlarca insanin sanal dunyada bir araya gelerek arkadaslik baglantilari kurmasiyla olusuyor. Icerigi de kullanicilar tarafindan olusturulan bu sitelerin basarisi siteyi mumkun oldugunca fazla insanin kullanmasina ve bu sitelerin saglikli bir gelir modeli olusturarak faaliyetlerini devam ettirecek ve yatirimcilarini memnun edecek nakit akislari ve gelirleri yaratmalarina bagli bulunuyor. Site icin secilen parasal model ayni zamanda sitenin buyume orani uzerinde de etkili olabiliyor.

Akademik literaturde Hagel ve Armstrong (1997) online topluluklar uzerine kurulan siteler icin 5 temel gelir kaynagi belirlemis durumda. Bu gelir kaynaklari:

1. UYELIK UCRETLERI (SUBSCRIPTION FEES): Siteye uyelik icin alinan sabit ve uyeligin devam etmesi icin belirli surelerde tekrarlanan odemelerdir. Bu gelir modeline ornek olarak normalde ucretsiz uyelik kabul eden Linkedin ve XING gibi is aglarinin uyelerine sitenin daha fazla imkanindan faydalanmalari icin ucretli olarak sundugu ust seviye (premium, upgraded) uyelik profillerini verebiliriz. Benzer olarak ulkemizde de siberalem gibi siteler bu modeli kullanmaktadir.

2. KULLANIM UCRETLERI (USAGE FEES): Sitenin ne kadar sure ile kullanildigi ya da kac sayfa gosterimi yapildigi gibi degiskenlere bagli olarak belirlenen ve kullanicilardan siteyi kullanim oranlarina bagli olarak degisik oranlarda alinan ucretlerdir.

3. UYE ODEMELERI (MEMBER FEES): Site uyelerinin spesifik aktiviteler icin odedigi aktivite basina ucretlerdir. Bu gelirlere ornek olarak Facebook kullanicilarinin birbirlerine gonderdigi bazi sanal hediyelerin satisindan Facebook’un elde ettigi gelirleri verebiliriz. Tahminlere gore Facebook 2009 yilinda site uzerinde gerceklesen bu sanal hediye satislarindan 10 milyon USD seviyesinde bir hasilat elde etti. Bu tutar ayni yil icin 635 milyon USD oldugu tahmin edilen Facebook’un toplam hasilatinin %1,6′sini olusturuyor.

4. REKLAM: Site uzerindeki reklam gosterimlerinden elde edilen ve online topluluklar uzerine kurulan sitelerde en yaygin olarak kullanilan gelir modelidir. Yine Facebook ornegimizden devam edersek sitenin 2009 yilinda 635 milyon USD olarak tahmin edilen toplam hasilatinin %98,4′luk kismi reklam gelirlerinden olusmaktadir. Facebook’un COO’su (Chief Operating Officer) Sheryl Sandberg yakin zamanda The Sunday Telegraph gazetesinde yer alan bir roportajinda Facebook’un gelecekte de reklam uzerine dayali (ad-based business) is modelinde konsantre olmaya devam edecegini ifade etmistir.

5. ISLEM KOMISYONLARI (TRANSACTION COMMISSION): Site kullanicilarinin site uzerinden gerceklestirdikleri alim-satim gibi bazi islemlerden kesilen komisyonlardir. Buna ornek olarak yurtdisinda acik artirma sitesi e-Bay’in, ulkemizde de bu sitenin uzantisi olan gittigidiyor.com’un site uzerinde gerceklesen alim-satim islemlerinden aldigi komisyonlari verebiliriz.

Rothaermel ve  Sugiyama (2001) reklam gelirlerine ve islem basina alinan komisyonlara dayali is modellerinin en cok tutan is modelleri oldugunu ve online topluluklar uzerine kurulan sitelerin buyumesine olumlu yonde katkida bulunduklarini iddia etmektedir. Sitenin gelirleri reklam verenler ve site uzerinde islem yapan kisilerden elde edildigi zaman site uyeleri siteden bedava olarak yararlanmakta ve sitenin buyumesi kullanicilarinin odeme istegine bagli kalmamaktadir.

KAYNAKLAR:

Hagel, J. and Armstrong A.G. (1997), Net Gain: Expanding Markets through Virtual Communities. Harvard Business School Press, Boston.

Inside Facebook, Facebook Revenues Up To 700 Million in 2009, On Track Towards 1.1 Billion in 2010. Eric Eldon, 02.03.2010.

Rothaermel, F.T. and Sugiyama, S. (2001) Virtual Internet Communities and Commercial Success: Individual and Community-Level Theory Grounded in the Atypical Case of TimeZone.com. Journal of Management, 27, 297 – 312.

Telegraph, Cash flows into Facebook, Kamal Ahmed, 03.04.2010.